A análise das dinámicas das comunidades pesqueiras e o seu impacto socioeconómico centran os relatorios de CETMAR no I Congreso Ibérico de Pesqueiras Artesanais

• O Centro Tecnolóxico do Mar participou nesta primeira edición, celebrada en Santander e organizada polo IEO, con dous relatorios sobre os impactos socioeconómicos da pesca artesanal e a importancia desta dentro do tecido estrutural de Galicia.

A primeira edición do Congreso Ibérico de Pesqueiras Artesanais celebrouse
en Santander coa participación da área de Socioeconomía da Pesca de CETMAR, que
acudiu xunto cos seus socios no proxecto ESPARDE, a Universidade de Oviedo e o
IEO-Vigo. O citado congreso nace co obxectivo de dar visibilidade ao sector
pesqueiro artesanal de España e Portugal, ademais de xerar coñecemento,
compartir experiencias e fortalecer vínculos entre ciencia, xestión e sector
pesqueiro artesanal.

Neste marco, CETMAR realizou dúas presentacións: unha sobre os impactos
socioeconómicos da pesca artesanal e a ordenación do espazo marítimo en
Galicia, e outra sobre propostas metodolóxicas para facer mapas e analizar as
dinámicas das comunidades pesqueiras.

No primeiro dos relatorios, proposto pola área de Socioeconomía da Pesca de
CETMAR, incidiu-se en que as comunidades pesqueiras son esenciais para unha
gobernanza ecosistémica efectiva, equitativa e resiliente, polo que comprender
como se organizan e conectan territorialmente permite avaliar impactos sociais
e económicos, anticipar vulnerabilidades e deseñar políticas baseadas na
evidencia.

Para iso, proponse unha metodoloxía que vai máis alá do uso actual do porto
base como aproximación á comunidade pesqueira, incorporando as redes de
interacción entre portos, construídas a partir dos fluxos comerciais. Este
enfoque permite recoñecer non só os nodos relevantes, senón tamén as estruturas
de relacións que articulan as comunidades pesqueiras artesanais e revelan
diferenzas entre pesqueiras que o paradigma do porto base non capta.

Nas artes menores emerxen portos que actúan como pontes fundamentais e
outros que concentran a importancia comercial, mentres que a rede total
identifica nodos estruturalmente distintos e destinos máis variados. Ademais,
algúns portos incrementan a súa centralidade ao analizar só a pesca artesanal,
o que evidencia o seu papel estratéxico dentro deste segmento, e a súa menor
relevancia no conxunto da actividade pesqueira.

A comparación entre ambas redes permite identificar comunidades funcionais
que difiren do paradigma baseado exclusivamente no porto base, detectar
dependencias críticas e ofrecer unha base sólida para integrar información
socioeconómica na análise das pesqueiras. Así mesmo, demostra o potencial das
aproximacións de redes para facer mapas coas dinámicas de cada comunidade
pesqueira e fortalecer a toma de decisións desde unha perspectiva territorial e
ecosistémica.

Na segunda das presentacións, titulada “Facendo cartografías dos impactos
socioeconómicos da pesca artesanal e a ordenación do espazo marítimo en
Galicia”, púxose de manifesto a importancia da pesca artesanal como compoñente
estrutural do sistema socioeconómico litoral de Galicia.

Dacordo cos datos achegados, máis de 3.600 embarcacións xeran 183,9 millóns
de euros de produción e 130,9 millóns de Valor Engadido Bruto, sustentando
comunidades altamente dependentes de caladoiros de elevada especialización
produtiva. Porén, novos usos do espazo mariño ou figuras de conservación -Ecosistemas
Mariños Vulnerables (EMV) ou Zonas de Alto Potencial Eólico Mariño— introducen
restricións espaciais que afectan de maneira significativa á actividade
extractiva.

A proposta de Espazos Mariños Vulnerables ilustra esta magnitude: máis de
875 buques de artes menores, especialmente os que empregan miños, trasmallos e
vetas, poderían ver limitada a súa operativa en áreas onde as súas descargas
superaron os 90 millóns de euros en 2024. Cunha media de 2,42 tripulantes por
embarcación, estas restricións comprometerían aproximadamente 2.100 empregos,
equivalentes ao 33,5 % do emprego da frota costeira artesanal. A isto súmase un
impacto indirecto estimado en 54,7 millóns de euros derivado da redución de
bens e servizos esenciais. En conxunto, o alcance económico para Galicia
ascendería a 279,7 millóns de euros ao considerar os efectos ao longo da cadea
de valor.

CETMAR resaltou ademais que a pesca artesanal participa activamente nos
Grupos de Acción Local do Sector Pesqueiro, actuando como mecanismo de
gobernanza territorial capaz de fortalecer o capital social, xerar alternativas
económicas e aumentar a resiliencia comunitaria. Entre 2023 e 2025, este sector
promoveu 163 proxectos por 9,26 millóns de euros, cuxo impacto se duplica ata
os 20 millóns ao considerar efectos directos, indirectos e inducidos.

A combinación de rixidez espacial, dependencia de bens e ausencia de alternativas operativas explica a vulnerabilidade sectorial. A integración de información xeográfica, económica e social permite identificar onde e con que intensidade se manifestan estes impactos, subliñando a necesidade de marcos de gobernanza adaptativa que integren conservación, viabilidade económica e cohesión social, concluíu.

https://cetmar.org/wp-content/uploads/2026/04/260422-Jose-Sparde-CIPA-30... 300w, https://cetmar.org/wp-content/uploads/2026/04/260422-Jose-Sparde-CIPA-76... 768w" sizes="(max-width: 506px) 100vw, 506px" />

https://cetmar.org/wp-content/uploads/2026/04/260421-Pol-Sparde-CIPA-2-2... 225w" sizes="(max-width: 310px) 100vw, 310px" />